;
Giảng đường Y Hà Nội

" Các em phải nhớ ",Giáo sư Trần Minh Đức đứng trên bục giảng,áo blouse trắng khoác ngoài áo sơ mi xanh nhạt,tay cầm cây bút laser.

" Cơ thể con người không vận hành riêng lẻ từng cơ quan.Một triệu chứng nhỏ đôi khi là tín hiệu của cả một hệ thống đang gặp vấn đề "

Slide hiện lên hình ảnh lá gan với những mạch máu xanh đỏ chằng chịt.

Giáo sư chỉnh lại kính rồi chống tay lên bệ giảng " Ví dụ,hội chứng vàng da "

" Nhưng trước tiên ",giáo sư chậm rãi nói " Muốn hiểu về vàng da,các em phải nắm rõ quá trình chuyển hoá Bilirubin trước "

" Bilirubin là một sắc tố có màu vàng cam được hình thành trong quá trình phá vỡ hồng cầu bình thường trong máu.Khoảng 80% bilirubin được tạo ra từ sự thoái hóa hemoglobin của hồng cầu già tại hệ liên võng nội mô,chủ yếu ở lách ",giáo sư gạch một đường trên slide " Hem chuyển thành biliverdin,sau đó thành bilirubin tự do,hay bilirubin gián tiếp "

" Quá trình chuyển hoá bilirubin diễn ra theo 3 giai đoạn:
- Trước khi tới gan: Bilirubin không tan trong nước,nó phải gắn với albumin để vận chuyển về gan.
- Sau khi vào gan:Bilirubin kết hợp với glucuronid nhờ enzym glucuronyl transferase để tạo ra bilirubin liên hợp có thể hòa tan trong nước.
- Khi ra khỏi gan:Tiến đến ruột già,Bilirubin liên hợp lại được chuyển hóa lại thành dạng chưa kết hợp và đào thải ra khỏi cơ thể. "

" Thưa thầy,vàng da xuất hiện khi bilirubin tăng đến mức bao nhiêu ạ? ",một sinh viên phía dưới ngẩng đầu lên hỏi.

Thầy đáp ngay " Khi bilirubin máu trong khoảng 2 đến 2,5 mg/dL,lâm sàng bắt đầu thấy vàng ở niêm và kết mạc mắt trước,nếu vượt khoảng 2,5 mg/dL,khi đó các em sẽ thấy tình trạng vàng rõ ràng hơn "

Thầy chuyển slide tiếp theo.Ba cột nguyên nhân hiện ra rõ ràng.
1. Vàng da trước gan
2. Vàng da tại gan
3. Vàng da sau gan

" Phân loại này cực kỳ quan trọng ",thầy gõ nhẹ lên màn hình " Bác sĩ lâm sàng phải nhìn triệu chứng để định vị tổn thương "

Thầy quay xuống lớp " Ví dụ bệnh nhân tán huyệt ", tay vẫn chính xác gạch nhanh 3 gạch đầu dòng
- Thiếu máu
- Nước tiểu sẫm màu
- Lách to

" Đây là vàng da trước gan.Gan hoàn toàn bình thường,nhưng hồng cầu bị phá hủy quá mức "

Thầy quay lại bục cất phấn và đổi lại thành bút laser chuyển slide với 1 hồ sơ bệnh án hiện lên trên màn hình rồi quay xuống lớp

" Bây giờ,làm thử 1 lâm sàng nhé "

HỒ SƠ BỆNH ÁN:Bệnh nhân nam,45tuổi,vào viện vì vàng da tăng dần trong hai tuần.

Triệu chứng:
- Vàng mắt,vàng da rõ.
- Nước tiểu sẫm màu như nước trà đặc.
- Phân bạc màu.
- Ngứa nhiều về đêm.
- Không sốt.
- Không đau hạ sườn phải rõ rệt.
Xét nghiệm:
- Bilirubin toàn phần:tăng.
- Bilirubin trực tiếp tăng chiếm ưu thế.
- AST, ALT tăng nhẹ.
- Phosphatase kiềm (ALP) tăng rất cao.
- GGT tăng cao.
Siêu âm:
- Đường mật trong gan giãn.

" Hãy cho thầy biết,đây là vàng da do tắc mật hay vàng da do tổn thương tế bào gan.Giải thích cơ chế ?"

Giữa hàng chục sinh viên có mặt ở giảng đường,người bị xướng tên lần này lại là Khánh Huy,người từ đầu đến giờ tâm trí vẫn luôn mơ màng đi đâu đó.

Thầy giáo đợi một lúc lâu vẫn chưa thấy ai hồi đáp,liền lên tiếng lần nữa " Sinh viên nào là An Khánh Huy? "

Khánh Huy bị cái lay của Minh Hưởng làm cho giật mình,luống cuống đứng dậy thì thấy thầy giáo đang nhìn về phía mình với 2 chiếc lông mày sắp skinship tới nơi,cậu nghĩ rằng mình sắp tiêu đời rồi,người đang đứng trên kia là giáo sư Trần Minh Đức nổi danh khó tính chứ không phải ai khác.Lấy lại tình thần,cầu nhìn lên màn chiếu một lúc rồi bắt đầu đưa ra câu trả lời.

" Bệnh nhân có bilirubin trực tiếp tăng ưu thế, nước tiểu sẫm màu và phân bạc màu chứng tỏ bilirubin liên hợp không xuống được ruột mà trào ngược vào máu "

" Mời em tiếp tục "

Giọng cậu dần ổn định hơn " Tình trạng ngứa,là do muối mật không được thải xuống ruột mà ứ lại trong máu và lắng đọng ở da.Ngoài ra,ALP và GGT tăng rất cao là kiểu men gan gợi ý tình trạng ứ mật hơn là hoại tử tế bào gan "

Thầy gật đầu hỏi tiếp " Nhưng ở đây thầy đang thấy AST và ALT tăng,em nghĩ là tại sao? "

Câu hỏi của thầy khiến Huy khừng lại một chút,nhưng rồi đáp:

" Vàng da do tổn thương tế bào gan như viêm gan virus hay xơ gan,thì chức năng tế bào gan suy giảm nên cả quá trình bắt giữ,liên hợp và bài tiết bilirubin đều bị ảnh hưởng.Xét nghiệm thường cho thấy tăng AST, ALT rõ rệt.Nhưng trường hợp của bệnh nhân này,2 chỉ số chỉ ở mức tăng nhẹ,nên em nghiêng về trường hợp là tắc mật kéo dài,tế bào gan bị tổn thương thứ phát nên transaminase có thể tăng nhẹ "

" Vậy kết luận của em là gì "

Khánh Huy bấm chặt đầu bút trong tay đến đỏ,vì hồi nãy không tập trung nghe giảng,nếu bây giờ trả lời sai,cậu sẽ tiêu đời.

Cả giảng đường đồng loạt nhìn về phía cậu,Khánh Huy nhìn chằm chằm vào bệnh án trên bảng rồi đưa ra câu trả lời cuối cùng:

" Dạ,vàng da do tắc mật ạ "

Cho đến khi khoé miệng thầy nhếch lên hài lòng và nói " Chính xác " không khí trong giảng đường mới nhẹ đi đôi chút.Rồi thầy nhìn qua Khánh Huy:

" Ngồi xuống đi,lần sau mà còn mất tập trung thì đừng có trách tôi khó tính "

Ngoài hành lang,nắng cuối chiều xiên qua ô cửa kính cũ kỹ,phủ lên những cuốn giáo trình dày cộm màu vàng nhạt,lên vai áo trắng của những sinh viên còn đang cúi đầu ghi từng dòng bệnh học dày đặc trong tiếng giảng đều đều.

;

_____
Huy Hoàng nhìn Keonhyeon mà học tập dùm cái nhé!