Thay đổi dễ hay khó? Nghe thì có vẻ tương đối dễ phải không? Và sự thực là, đôi khi chỉ cần những hiểu biết về Tư Duy Phát Triển cũng đã có thể động viên mọi người biết đón nhận những thử thách và học cách trở nên bền bỉ hơn rồi.

Mấy hôm trước, một trong những sinh viên tốt nghiệp thạc sĩ của tôi kể cho tôi nghe một câu chuyện. Nhưng trước khi kể, thì có những điều sau đây bạn cần biết trước. Trong lĩnh vực của tôi, khi bạn nộp một bài nghiên cứu để đem đi xuất bản, bài nghiên cứu đó thường là kết quả của nhiều năm tìm tòi, thu thập. Vài tháng sau, bạn sẽ nhận được những lời phê bình: khoảng 10 trang, chữ san sát, chỉ cách đơn dòng. Nếu người biên tập vẫn nghĩ rằng bài nghiên cứu đó có tiềm năng, bạn sẽ được mời chỉnh sửa lại nó và nộp lại bài, miễn là bạn đã giải quyết được hết những vấn đề trong bài phê bình đó.

Sinh viên của tôi kể tôi nghe về lần cô nộp luận án nghiên cứu của cô cho một tờ báo khoa học hàng đầu trong lĩnh vực của chúng tôi. Khi cô nhận được bài phê bình, cô cảm thấy rất tuyệt vọng. Cô đã bị đánh giá – luận án của cô đầy rẫy khuyết điểm và theo đó, cô cũng đầy rẫy khuyết điểm. Thời gian trôi qua, nhưng cô không dám đọc lại bài phê bình đó thêm lần nào nữa hay chỉnh sửa bài luận án của mình.

Sau đó, tôi nói với cô là hãy thay đổi tư duy của mình. Tôi nói "Bài phê bình ấy không phải viết về em. Đó là công việc của họ. Việc của họ là tìm ra bất cứ lỗi nào họ có thể tìm trong đó. Còn việc của em là phải học được từ những lời phê bình ấy và làm cho luận án của mình trở nên tốt hơn". Trong vài giờ, cô học sinh đã sửa

lại bài của mình, và sau đó bài luận án đó đã được chấp nhận. Cô bé kể với tôi: "Em sẽ không bao giờ cảm thấy bị đánh giá nữa. Không bao giờ. Mỗi khi em nhận được lời phê bình nào đó, em sẽ nói với bản thân 'Ồ, đó là việc của họ', còn em sẽ phải bắt tay ngay vào việc của em."

Nhưng thay đổi là một điều thật khó khăn.

Khi người ta cứ giữ lấy Tư Duy Cố Định, thường là vì họ có một lý do gì đó. Có lúc tại thời điểm đó trong cuộc đời, Tư Duy Cố Định lại có ích với họ. Nó cho họ biết họ là ai và họ muốn trở thành người thế nào (một đứa trẻ tài năng, thông minh) và nó chỉ cho họ cách để làm được điều đó (phải làm việc thật tốt). Bằng cách này, nó tạo ra công thức của sự tự tin và con đường giúp họ giành được tình yêu và sự tôn trọng từ người khác.

Suy nghĩ rằng mình xứng đáng và sẽ được yêu thương rất quan trọng với trẻ nhỏ, và – nếu một đứa trẻ không chắc chắn rằng mình có được yêu thương hay có giá trị gì hay không – Tư Duy Cố Định sẽ đưa ra cách đơn giản, rõ ràng nhất để có được câu trả lời.

Karren Horney và Carl Rogers, hai nhà tâm lý học, hoạt động vào những năm 1900s, cùng đưa ra những giả thiết về quá trình phát triển cảm xúc ở trẻ em. Họ tin rằng khi trẻ em cảm thấy không an tâm về việc được cha mẹ chúng chấp nhận, chúng sẽ cảm thấy lo lắng tột độ. Chúng cảm thấy lạc lõng, cô đơn trong một thế giới phức tạp. Vì chúng mới chỉ có vài tuổi, chúng không thể nào từ chối bố mẹ chúng và nói, "Con nghĩ con sẽ bước tiếp một mình". Chúng phải tìm cách để cảm thấy an toàn và giành lại được sự yêu thương từ cha mẹ.

Cả Horney và Rogers cùng cho rằng trẻ em làm điều này bằng cách tạo ra hay tưởng tượng ra một 'đứa con khác', 'đứa con' mà có thể cha mẹ chúng sẽ yêu quý

hơn. Những 'đứa con mới' này là những gì chúng nghĩ cha mẹ chúng đang tìm kiếm và là 'đứa con' có thể được cha mẹ chấp nhận.

Thường thì, những bước này là những điều chỉnh phù hợp cho tình trạng của gia đình tại thời điểm đó, đem lại cho trẻ cảm giác an tâm và hy vọng.

Vấn đề ở đây là, 'con người mới' này – 'người' toàn diện, mạnh mẽ, 'người' mà trẻ muốn trở thành – rất có thể lại là 'người' có Tư Duy Cố Định. Theo thời gian, những đặc điểm cố định có thể sẽ khiến trẻ nghĩ rằng đó là chính bản thân chúng, và việc cố chứng tỏ những đặc điểm này có thể sẽ trở thành nền tảng chính cho sự tự tin của trẻ.

Thay đổi tư duy là yêu cầu mọi người xóa bỏ ngay suy nghĩ này. Nhưng việc vứt bỏ đi 'một đứa con' khác – một 'phân thân' mà bạn từng sống chung nhiều năm, một 'phân thân' là cơ sở cho sự tự tin của mình – là một việc rất khó. Càng khó hơn là việc thay thế nó bằng một lối tư duy trong đó bạn phải biết trân trọng những gì mà trước giờ bạn cảm thấy thật đáng sợ: thử thách, vật lộn, phê bình, khó khăn.

Khi tôi thay thế Tư Duy Cố Định của tôi thành Tư Duy Phát Triển, tôi cảm nhận được rõ ràng sự khó chịu của mình. Ví dụ, tôi từng nói với bạn rằng khi còn có Tư Duy Cố Định, hàng ngày tôi đều theo dõi những thành công của mình. Tới cuối một ngày nào đó mà tôi làm việc hiệu quả, tôi sẽ nhìn vào kết quả (những điểm số cao ở các cột về trí thông minh, tính cách, v.v.) và cảm thấy tự hào về bản thân. Nhưng khi tôi tiếp nhận lối Tư Duy Phát Triển và dừng việc theo dõi ấy lại, vẫn có những đêm tôi vẫn thực hiện việc đếm điểm số ấy trong đầu và kết quả là một con số 0 tròn trĩnh. Việc không thể tổng kết lại những thành tích của mình làm tôi cảm thấy rất bất an.

Tệ hơn thế, khi tôi bắt đầu mạo hiểm nhiều hơn, tôi có thể sẽ nhìn lại ngày hôm đó và thấy toàn là sai lầm và thất bại. Và tôi lại cảm thấy chán nản.

Mà Tư Duy Phát Triển còn không chịu rời bỏ tôi một cách nhẹ nhàng. Nếu Tư Duy Cố Định vẫn luôn kiểm soát những độc thoại nội tâm trong bạn, nó có thể sẽ nói những lời rất nghiệt ngã khi những điểm số kia về 0: "Mình chả là gì cả". Nó có thể sẽ khiến bạn muốn lao ngay ra ngoài và tăng điểm số của mình lên. Và rồi, khi bạn chuẩn bị làm việc gì đó, Tư Duy Cố Định lại làm công việc của nó: chặn bạn lại.

Đừng nghe nó.

Có người còn lo lắng rằng họ sẽ đánh mất bản thân mình. Bạn có thể cảm thấy rằng Tư Duy Cố Định đem tới cho bạn hoài bão, lợi thế, hay cá tính của riêng bạn. Có thể bạn sợ rằng bạn sẽ chỉ là một con ốc nhỏ trong bộ máy khổng lồ của cuộc đời. Cảm thấy nhỏ bé – giống như những người khác.

Nhưng việc cho bản thân cơ hội để phát triển thực tế lại làm cho bạn trở nên là chính bạn hơn. Các nhà khoa học, nghệ sĩ, vận động viên và các CEO có Tư Duy Phát Triển chúng ta đã thấy ở các chương trước không phải là những con robot hình dạng con người vận hành một cách máy móc. Họ là những người có cá tính và tiềm năng được nở rộ hết mức có thể.

ing:-.yI