Đôi khi chúng ta không muốn thay đổi bản thân nhiều quá. Chúng ta có thể chỉ muốn giảm vài cân và không tăng cân nữa. Hay bỏ thuốc lá. Hay kiểm soát cơn giận.

Một số người nghĩ về những nhu cầu ấy theo cách của Tư Duy Cố Định. Nếu bạn mạnh mẽ và có ý chí, bạn sẽ làm được điều đó. Nhưng nếu bạn yếu ớt và không có ý chí, bạn sẽ không làm được. Những người nghĩ như vậy có thể rất muốn làm điều gì đó, nhưng họ sẽ không có những hành động để đảm bảo họ sẽ thành công. Đây là những người thường nói: "Bỏ cuộc thì dễ ấy mà. Tôi bỏ cả trăm lần rồi."

Điều này cũng giống như những sinh viên ngành Hóa học chúng ta từng nói trước đây. Những sinh viên có Tư Duy Cố Định nghĩ rằng: "Nếu mình có năng lực, mình sẽ làm tốt; còn không thì mình sẽ thất bại". Hậu quả là, họ không dùng những

chiến lược tốt hơn để tự giúp chính mình. Họ cứ cắm đầu vào học theo cách không hiệu quả và mong đợi sẽ có phép màu xảy ra.

Khi những người có Tư Duy Cố Định trượt một bài kiểm tra nào đó – trong hóa học, ăn kiêng, thuốc lá hay sự giận dữ - họ tự dằn vặt bản thân. Rằng họ là kẻ vô dụng, yếu đuối, hay là người xấu. Bạn sẽ nhận được gì khi nghĩ như vậy cơ chứ?

Cuộc họp lớp cấp ba lần thứ 25 của bạn tôi Nathan đang tới gần, và khi anh ấy nghĩ về việc bạn gái cũ của anh ấy cũng sẽ ở đó, anh quyết định sẽ giảm mỡ bụng. Hồi cấp ba, thân hình anh rất chuẩn và anh không muốn tới dự cuộc họp lớp với hình ảnh một ông trung niên béo mập.

Nathan trước giờ vẫn luôn chế giễu phụ nữ và việc ăn kiêng của họ. Có gì nghiêm trọng đâu? Bạn chỉ cần kiểm soát bản thân là được. Để giảm cân, anh quyết định anh sẽ chỉ ăn một phần những gì có trên đĩa thôi. Nhưng mỗi lần anh vào bữa, mọi đồ ăn trên đĩa đều được nuốt gọn. "Thế là hỏng rồi!" – anh nói, cảm thấy mình là kẻ thất bại, rồi sau đó gọi thêm đồ tráng miệng – hoặc là để 'không ăn được thì đạp đổ', hoặc là để làm tâm trạng trở nên tốt hơn.

Tôi nói, "Nathan, anh làm thế không được đâu. Anh cần có một hệ thống tốt hơn. Sao anh không bỏ phần còn lại của đồ ăn sang một bên và nhờ nhà hàng gói lại để anh có thể mang về? Sau anh không thay vào phần ăn đó bằng rau củ quả? Có rất nhiều thứ anh có thể làm mà". Lúc này anh nói, "Không, điều tôi cần là ý chí mạnh mẽ."

Cuối cùng, Nathan tham gia vào một khóa ăn kiêng cấp tốc, giảm cân vừa kịp cho buổi họp lớp, và sau đó thì tăng lại cân còn nhiều hơn số cân anh đã giảm. Tôi không chắc đó được gọi là 'ý chí mạnh mẽ', còn việc thử những phương pháp khác lại bị gọi là 'yếu đuối'.

Lần tới khi bạn muốn ăn kiêng, hãy nghĩ tới Nathan và nhớ rằng ý chí không phải là một thứ mà bạn có hay không có. Ý chí cần có sự giúp đỡ. Tôi sẽ trở lại vấn đề này sau.

CƠN GIẬN

Kiểm soát cơn giận là một vấn đề khác của rất nhiều người. Chỉ cần một thứ gì đó động chạm tới 'chỗ ngứa' của họ là họ sẵn sàng bùng nổ, mất kiểm soát cả trong lời nói lẫn hành động. Những người này cũng hay thề rằng lần sau họ sẽ không như vậy nữa. Kiểm soát cơn giận là một vấn đề lớn giữa các cặp tình nhân, và giữa cha mẹ với con cái, không chỉ bởi tình nhân và con cái làm những điều làm chúng ta giận dữ, mà còn bởi chúng ta nghĩ chúng ta có quyền xả cơn tức lên họ khi họ làm như vậy.

Tình huống #7. Tưởng tượng bạn là một người tử tế, biết quan tâm tới mọi người. Bạn yêu người bạn đời của mình và cảm thấy may mắn khi có được người ấy. Nhưng khi họ vi phạm một trong những nguyên tắc của bạn, ví như chất quá đầy rác vào thùng trước khi đem đi đổ, bạn cảm thấy như bị phản bội và bắt đầu lên tiếng chỉ trích. Đầu tiên là "Anh đã bảo em cả ngàn lần rồi", rồi sau đó là "Em chả bao giờ làm được việc gì cho ra hồn cả". Khi họ trông vẫn không có vẻ gì là hối lỗi, bạn càng tức hơn, nhục mạ tới trí thông minh ("Chắc là em không đủ thông minh để nhớ nổi việc này") và tính cách của họ ("Nếu em không vô trách nhiệm thì em đã không ...." "Nếu em biết quan tâm tới người khác ngoài bản thân em ra, em đã...") Nổi khùng lên với sự giận dữ, bạn bèn đem vào sự rủa mắng mọi thứ bạn có thể nhớ ra để ủng hộ quan điểm của mình: "Bố tôi cũng chả bao giờ tin anh" hay "Sếp của cô đã đúng khi hắn nói cô rất hạn chế". Người bạn đời của bạn phải đi ra khỏi nhà để thoát khỏi cơn giận dữ đang ngày càng tăng của bạn.

Phản ứng của Tư Duy Cố Định. Trong một thời gian ngắn, bạn cảm thấy mình đã đúng khi tức giận, nhưng rồi bạn nhận ra mình đã đi quá xa. Bạn chợt nhớ lại những lúc người bạn đời của mình đã luôn ở bên giúp đỡ mình, và bạn cảm thấy có lỗi vô cùng. Rồi sau đó bạn lại tự nói với bản thân rằng bạn cũng là một người tốt, chỉ là bạn tạm thời mất kiểm soát thôi. Bạn sẽ nghĩ là "Mình đã rút ra được bài học. Sẽ không bao giờ mình làm như thế nữa."

Nhưng khi bạn tin trong tương lai, mình lúc nào cũng có thể giữ cho 'người tốt' ấy hiện diện, bạn sẽ không muốn nghĩ tới những cách bạn có thể dùng ở lần tới để phòng tránh sự bùng phát xảy ra. Đó là lý do vì sao 'lần sau' của bạn sẽ luôn là phiên bản copy nguyên gốc từ lần trước.

TƯ DUY PHÁT TRIỂN VÀ KIỂM SOÁT BẢN THÂN

Một số người lại nghĩ về việc giảm cân hay kiểm soát cơn giận theo cách của Tư Duy Phát Triển. Họ nhận ra rằng để thành công, họ cần học và thực hành các cách có hiệu quả đối với họ.

Cũng giống với những sinh viên ngành Hóa có Tư Duy Phát Triển. Họ sử dụng những cách học tốt hơn, cẩn thận phân bố thời gian học, và luôn giữ được động lực cho mình. Nói cách khác, họ thử mọi cách có thể để đảm bảo họ sẽ thành công.

Cũng giống như họ, những người có Tư Duy Phát Triển không vẽ ra những kế hoạch thay đổi bản thân và chờ đợi trong bị động xem họ có làm được chúng không. Họ hiểu rằng để ăn kiêng, họ cần có kế hoạch. Họ có thể phải ngừng ăn các loại tráng miệng khiến tăng cân. Hoặc nghĩ trước sẽ gọi món gì ở nhà hàng. Hoặc lên kế hoạch chỉ đi mua sắm một lần trong tuần. Hoặc cân nhắc việc tập thể dục nhiều hơn.

Họ chủ động nghĩ về việc duy trì kết quả. Những thói quen nào họ cần có để có thể giữ được những gì họ đạt được?

Họ biết thế nào cũng có những thất bại. Và thay vì tự dằn vặt bản thân, họ đặt câu hỏi: "Mình có thể học được gì từ lần này? Lần tới mình có thể làm gì nếu mình ở vào tình huống tương tự?" Đây là một quá trình học hỏi – không phải là một trận chiến giữa 'người xấu' và 'người tốt' trong bạn.

Lần gần đây nhất, điều gì bạn vốn có thể làm để xử lý cơn giận của mình? Đầu tiên, hãy nghĩ về lí do bạn giận dữ. Có thể bạn đã cảm thấy bị hạ thấp và không được tôn trọng khi người bạn đời làm hỏng việc hay phá vỡ quy tắc của bạn – như thể họ đang nói rằng, "Bạn không quan trọng. Nhu cầu của bạn không quan trọng. Tôi không thèm quan tâm".

Phản ứng đầu tiên của bạn trước đây sẽ là muốn nhắc họ một cách giận dữ về những nghĩa vụ của họ. Nhưng điều bạn làm lại là trả thù, theo kiểu "Nếu anh/cô nghĩ anh/cô quan trọng, thử xem anh/cô nghĩ sao về những lời này nhé."

Người bạn đời của bạn, thay vì trấn an về tầm quan trọng của bạn, lại phải hứng chịu những đòn công kích từ bạn. Trong khi đó, bạn lại coi sự im lặng đó là minh chứng rằng họ cảm thấy họ hơn bạn, và bạn lại càng điên tiết hơn.

Bạn có thể làm những gì? Đầu tiên, người bạn đời của bạn không thể đọc được tâm trí bạn, nên khi tình huống làm bạn giận dữ xảy ra, bạn phải nói rõ với người ấy bạn đang cảm thấy thế nào. "Anh không biết tại sao, nhưng khi em làm thế, nó làm anh cảm thấy anh không quan trọng. Như thể em không thèm làm những thứ mà anh trân trọng vậy."

Họ sau đó sẽ giải thích với bạn rằng họ thực sự quan tâm tới cảm xúc của bạn và lần tới sẽ chú ý hơn. (Bạn có thể sẽ nói "Người bạn đời của tôi sẽ chả bao giờ làm như thế!". Bạn có thể yêu cầu người ấy làm như vậy một cách trực tiếp: "Hãy nói với anh rằng em thực sự quan tâm tới cảm xúc của anh và em sẽ cố gắng để ý hơn ở những lần sau").

Khi bạn cảm thấy sắp mất kiểm soát, bạn phải học cách rời khỏi phòng và viết xuống những suy nghĩ xấu xa trong đầu bạn, theo sau đó là những điều đang thực sự diễn ra ("Cô ấy không hiểu điều ấy quan trọng với mình thế nào" hay "Anh ấy không biết phải làm gì khi mình sắp bùng nổ"). Khi bạn cảm thấy đủ bình tĩnh, bạn có thể quay trở lại để xử lý nốt tình huống.

Bạn cũng có thể thoáng hơn với những quy tắc và luật lệ của mình, khi bạn hiểu rằng những quy tắc ấy không phải là một bài kiểm tra sự tôn trọng của người bạn đời có với bạn. Theo thời gian, bạn có thể còn có những trò đùa về chúng. Ví dụ, khi người bạn đời vứt tất ở ngoài phòng khách hay phân loại rác sai, bạn có thể chỉ vào những thứ đó và nói với giọng nghiêm khắc: "Thế này là thế nào?" (hãy hỏi một cách hài hước và vui vẻ)

Khi người ta bỏ đi những suy nghĩ về tốt-xấu, mạnh-yếu – những suy nghĩ bắt nguồn từ Tư Duy Cố Định, họ sẽ có thể học được những cách khả quan hơn giúp họ kiểm soát bản thân được tốt hơn. Mỗi lần thử một cách mới như vậy không phải là dấu chấm hết của bạn. Giống với Tư Duy Phát Triển, đó là một lời nhắc nhở rằng bạn là một con người chưa hoàn thiện và là gợi ý để lần sau bạn có thể làm tốt hơn.

y(