28) Tại sao các bạn trẻ trong xã hội ngày nay thường sử dụng bạo lực hoặc gây ra bạo lực, ví như bạo lực học đường chẳng hạn?

Đầu tiên, xin cảm ơn vì bạn đã gửi thư đến cho tôi. Kế tiếp, tôi xin phép được soạn lại phần câu hỏi của bạn để phù hợp với phần nội dung mà tôi có thể phản hồi, từ đó mà tạo ra sự tương tác giữa chúng ta trong vấn đề này.

Tôi sẽ trả lời theo mệnh đề: "Tại sao con người lại bạo lực?"

Đây là vấn đề kinh điển rồi, vậy nên tôi sẽ trích lục và gửi đến bạn phần đáp án dựa trên nền tảng nhân chủng học và tự nhiên học (con-người), cũng là đáp án mà đa phần các nhà nghiên cứu mà tôi là một trong đó, đều đồng thuận ở mức cao.

Phân loại bạo lực:

+ Trong tự nhiên, khi con thú đang săn mồi hoặc đang ở trong phần lãnh thổ của nó, thì nó sẽ có phản ứng bạo lực nếu như có con thú khác cướp miếng mồi hoặc xâm phạm vào lãnh thổ của mình. Phản ứng bạo lực này được xếp vào loại "Bạo lực bản năng - sinh tồn".

Quy chiếu sang xã hội người, hình thức 'bạo lực bản năng - sinh tồn' này thường xuất hiện ở những nơi mà con người cần phải giành giật hay cạnh tranh trực tiếp với nhau trong việc mưu sinh. Ví dụ như giành khách giành hàng hóa nơi bến xe, bến tàu, cửa khẩu, chợ đầu mối, bãi rác, bãi phế liệu... những nơi mà nếu tỏ ra yếu thế thì họ sẽ không kiếm ăn được.

Cách giải quyết loại bạo lực bản năng - sinh tồn này: Với con thú thì khi nguồn thức ăn sung túc thì chúng sẽ ít tranh giành, còn với con người thì khi an sinh xã hội được đảm bảo và khi 'nguyên tắc kiếm ăn - quy định và luật pháp' được thiết lập thì họ sẽ ít gây ra bạo lực. Đó cũng là lý do mà chúng ta có bảo hiểm (an sinh xã hội), cũng như các công ty, hội nhóm, công đoàn, hợp tác xã (quy định, luật pháp).

.

+ Trong tự nhiên những con thú trưởng thành sẽ thường xuyên sử dụng bạo lực với những con non, hoặc để mặc cho các con non sử dụng bạo lực với nhau. Lý do là để rèn luyện cho con non các loại kỹ năng săn mồi cần thiết. Loại bạo lực này được gọi là "Bạo lực tập tính - truyền thừa".

Quy chiếu sang xã hội người, hình thức 'bạo lực tập tính - truyền thừa' này thường xuất hiện đầu tiên là trong gia đình, khi người phụ huynh sử dụng bạo lực như một cách để dạy dỗ con cái, rồi con cái lại tiếp tục dùng bạo lực để dạy dỗ cháu chắt... vì mỗi đời đều nghĩ rằng bản thân mình bị đánh đập mà vẫn lớn lên được thì con cái cũng sẽ như vậy mà lớn được, để nếu đời trước không sai thì đời mình và đời sau cũng không sai, cứ tiếp nối bạo lực như vậy mà truyền xuống.

Tiếp nữa là xuất hiện trong cộng đồng, khi những người thanh niên, những người trưởng thành, thường xuyên sử dụng bạo lực như một cách để giải quyết các vấn đề rồi lại nói lại dạy cho các em nhỏ rằng bạo lực như vậy là đúng, từ đó khiến các em nhỏ ngộ nhận rồi học theo - tiếp nối cái bạo lực cộng đồng đó.

Cách để giải quyết loại bạo lực tập tính - truyền thừa này: Trong tự nhiên là không có, bởi lựa chọn duy nhất là tách con non ra khỏi con trưởng thành, mà như vậy thì không còn là tự nhiên nữa. Cũng là lý do xuất hiện mèo nhà hay chó nhà, một loài nhân tạo khác biệt với loài cùng nguồn gốc trong tự nhiên.

Còn trong xã hội loài người thì chúng ta giải quyết loại hình bạo lực này bằng hai công cụ hiệu quả nhất, chính là giáo dục và luật pháp. Trong đó thì giáo dục là quan trọng nhất, bởi giáo dục tốt thì tỷ lệ trẻ lớn lên có xu hướng sử dụng bạo lực sẽ giảm, từ đó mà giảm được sức ép cho luật pháp. Hiểu đơn giản thì một người thầy tốt sẽ giúp làm giảm gánh nặng của một trăm người hành pháp.

.

+ Trong tự nhiên, những con thú trưởng thành sẽ thường xuyên đánh nhau hoặc thường xuyên đe dọa những con thú khác yếu hơn. Mục đích là để chúng khẳng định vai trò của mình trong bầy đàn, từ đó mà nắm quyền điều khiển hoặc quyền chi phối thức ăn, khả năng sinh sản. Loại bạo lực này được gọi là "Bạo lực thể hiện - quyền lực ".

Trong xã hội loài người thì loại 'bạo lực thể hiện - quyền lực' này thường xuất hiện ở những nơi có mức sống thấp, chỉ số phát triển con người thấp, dân trí thấp.

Ví dụ như trong các băng nhóm, các nhà tù, các nhóm phiến quân hay các xã hội quân sự, xã hội công an hóa, xã hội độc tài... thì mỗi thành viên thường phải tự 'bạo lực hóa' chính mình để có thể giành được địa vị và đãi ngộ, tự chứng minh bản thân là một tay sai - tay đấm đắc lực để có thể ngoi lên.

Hay như trong các xã hội thiếu tính nhân bản, nơi mà luật pháp - tư pháp - hành pháp và các biện pháp chế tài không minh bạch, thì loại 'bạo lực thể hiện - quyền lực' này cũng thường được hậu thuẫn hoặc bao che để nó có thể bành trướng, với mục đích là để khống chế tầng lớp yếu thế hơn - người dân.

Hoặc đơn giản hơn, thì ngay trong mỗi gia đình khi xuất hiện tình trạng bạo hành bằng bạo lực (vợ đánh chồng, chồng đánh vợ, bạo hành con cái) thì ta cũng có thể xếp nó vào loại 'bạo lực thể hiện - quyền lực' này.

Cách để giải quyết loại bạo lực thể hiện - quyền lực này: Với con thú thì không có.

Còn với con người thì cốt lõi vẫn là giáo dục, dùng giáo dục để lan toả văn hóa tích cực và nhân bản, giúp cho con người được văn minh hơn, giúp họ hiểu rằng bạo lực không phải là cách tốt hay cách đúng để chứng tỏ bản thân, rằng vẫn còn nhiều cách khác để chúng ta khẳng định mình, ví dụ như: vẻ đẹp (trong lẫn ngoài), kinh tế (hợp pháp), trí tuệ, tài năng, đạo đức, sự cống hiến, sự hi sinh...

Dùng giáo dục để rèn ra đạo đức, giúp con người hiểu rằng kẻ mạnh hay sức mạnh thật sự, là thứ chỉ đáng quanh vinh khi được dùng để bảo vệ những người yếu hơn mình, chứ không phải là hiếp đáp họ.

Và công cụ cuối cùng thì mới là luật pháp minh bạch.

.

+ Ngoài ra, chúng ta vẫn còn hai loại bạo lực nữa có thể xét đến, loại chỉ dành riêng cho xã hội người.

Đó là 'bạo lực ức chế - bộc phát cảm xúc': xuất hiện khi có quá nhiều những cảm xúc tiêu cực xuất hiện liên tiếp khiến bản thân không khống chế được hành vi của chính mình. Loại này buộc phải xét riêng cụ thể từng trường hợp thì các chuyên gia (bác sĩ tâm lý) mới có thể đưa ra lời khuyên thích hợp.

Tiếp nữa là 'bạo lực sinh lý - biến chứng bệnh lý': Xuất hiện ở những thời điểm có thay đổi về mặt sinh lý (kinh nguyệt) hay suy nhược tinh thần. Hoặc khi bị bệnh, khi sử dụng các loại thuốc có nhiều tác dụng phụ, hoặc trong quá trình điều trị bệnh, hay thậm chí là khi tuổi già. Loại bạo lực này cũng phải có lời khuyên của các chuyên gia với từng trường hợp cụ thể.

*

Vậy thôi, đơn giản vậy thôi, bức tranh về các hình thức bạo lực của con người được giản lược theo năm loại chính với các góc nhìn và phương pháp giải quyết kèm theo:

+ Bạo lực bản năng - sinh tồn.

+ Bạo lực tập tính - truyền thừa.

+ Bạo lực thể hiện - quyền lực.

+ Bạo lực ức chế - bộc phát cảm xúc.

+ Bạo lực sinh lý - biến chứng bệnh lý.

Để từ đó nếu như mà bạn thấy trong xã hội mà bạn sống xuất hiện tình trạng bạo lực thì bạn có thể nhận định đó là gì, đến từ đâu và nên giải quyết tận gốc như thế nào.

Hay như trong câu hỏi của bạn, về việc các bạn trẻ trong xã hội ngày nay thường xuất hiện bạo lực, thì ta có thể xếp nó vào loại 'tập tính - truyền thừa', do ông bà cha mẹ trong gia đình hay người trưởng thành trong xã hội thường xuyên sử dụng bạo lực nên trẻ học theo, và loại 'thể hiện - quyền lực', do các bạn trẻ đó dùng việc đánh nhau như một cách thể hiện 'cái tôi nhỏ bé' của mình, và lý do cốt lõi hơn nữa thì chính là do trong quá trình trưởng thành thì các bạn trẻ đó đã thiếu hụt giáo dục hoặc nhận được sự giáo dục không đúng đắn, thiếu tính nhân bản.

Giáo dục đầu tiên là trong gia đình, kế đó là trong trường học, cuối cùng mới là trong xã hội.

Tổ hợp trên nếu diễn ra đúng đắn thì ta sẽ có được thế hệ tiếp nối văn minh, có hiểu biết có lương tri, biết hoàn thiện chính mình và biết giúp đỡ làm tốt đẹp thêm xã hội.

Còn nếu không, thì nhiều tiêu cực sẽ diễn ra, mà bạo lực là một trong số đó.

Hy vọng là phần phản hồi này của tôi có thể giúp ích được gì đó cho bạn.

Kiến thức là vật chất, việc nó có giá trị như thế nào hoàn toàn là do bạn làm chủ và quyết định. Hay việc hoàn thiện và nâng tầm thêm cho các loại kiến thức đang có, thì cũng chỉ bạn làm được thôi. Ví như chuyện của đất nước và con người Việt Nam, thì cũng chỉ chính các bạn có thể giải quyết thôi.

*

TLV

*

Vẫn còn một hình thức bạo lực khác nữa, được gọi là 'bạo lực cộng đồng - bạo loạn'. Một hình thức đưa con người hoàn toàn trở về con thú.

Cách xuất hiện, quá trình diễn ra, hậu quả và cách giải quyết của vấn đề 'thú hóa' này, thì lúc khác chúng ta sẽ bàn sau.

Còn bây giờ, hãy cùng nhau xây dựng một nền giáo dục nhân bản cả trong gia đình, trường học và xã hội.