"Dẫu ai đi ngược về xuôi,nhớ ngày giỗ tỗ mồng 10 tháng ba" một câu ca dao về lòng yêu nước đã in sâu vào tiềm thức của người Việt. Câu ca dao mang hàm ý như một lời nhắc nhở những người con Việt Nam dù ở nơi đâu cũng phải nhớ về cội nguồn dân tộc, về ngày giỗ Hùng Vương thiêng liêng. Trong suốt quá trình dựng nước và giữ nước, ông cha ta đã hi sinh máu thịt của mình và đã truyền lại những giá trị tinh thần quý giá về lòng yêu nước cho con cháu bằng nhiều hình thức khác nhau trong đó có văn chương. Nếu ai đó nói cảm xúc là một chủ đề của văn chương nhưng em xin phép định nghĩa lại nó qua góc nhìn của riêng mình rằng văn chương là công cụ để người ta bộc lộ cảm xúc của mình. Nếu điều đó là đúng thì hãy cùng nhau khám phá xem Nguyễn Khoa Điềm thể hiện tình yêu và định nghĩa Đất Nước trong trái tim mình ra sao trong Đoạn trích Đất Nước (Trích trường ca Mặt đường khát vọng) qua đoạn trích...

.......

Ngay mở đầu cho quan niệm mới mẻ của mình về Đất Nước, Nguyễn Khoa Điềm đã giải đáp cho câu hỏi về cội nguồn của dân tộc qua một câu thơ đầy tinh tế mang nghĩa khẳng định.
   "Khi ta lớn lên Đất Nước đã có rồi"
Qua câu thơ mang hàm ý ẩn dụ vô cùng tinh tế kèm cụm từ "có rôi" tác giả đã định nghĩa rằng Đất nước đã tồn tại từ lâu, từ trước khi con người ý thức được. Đó là những thứ thân thuộc, gần gũi, gắn bó với mỗi con người và khái niệm "Đất Nước" đã ở trong mỗi chúng ta từ khi ta còn đỏ hỏn nằm trong nôi. Và rồi từ đó ta bướ c vào những cảm nhận mới mẻ của tác giả về Đất Nước qua chiều sâu văn hoa-lịch sử và cuộc sống đời thường của mỗi con người.Hãy cùng Nguyễn Khoa Điềm du hành thời gian về ngày thơ bé nằm bên mẹ và nghe bà kể những câu chuyện xưa qua hai câu thơ.

"Đất nước có trong những...
......."

Đó là những câu chuyện cổ tích đầy thú vị và màu nhiệm và từ đó ta nhìn thấy khái niệm đầu tiên của Đất Nước mà NKĐ muốn truyền tải. Hóa ra nó không nằm ở đâu xa mà ở ngay trong những cái "Ngày xửa ngày xưa.." quen thuộc mà mẹ ta hay kể. Bề dày về văn hóa được tạo nên nhờ vào những tập tục, những giá trị tinh thần quý giá mà ông cha ta đã đúc kết và lưu truyền. Và trong số đó ta có những câu chuyện cổ tích mang đầy sự kì diệu. Đã bao giờ bạn nghĩ những câu chuyện đó ẩn chứa gì chưa? Hay tổ tiên ta chỉ sáng tạo ra để dỗ trẻ con? Thật ra những câu chuyện cổ tích ẩn chứa nhiều thế, đó là những đạo lí làm người, là đạo lí cái thiện luôn chiến thắng cái ác trong nhiều câu chuyện như Tấm Cám, Thạch Sanh Lí Thông, là những câu chuyện thấm đượm nghĩa tình. Vậy ra Đất Nước trong ta mà NKĐ muốn truyền tải là tất cả những bài học mà những người đi trước đã đúc kết lại trong những câu chuyện và truyền lại chúng cho đời sau. Và một hình ảnh quen thuộc khác nữa được tác giả nhắc đến đó là hình ảnh miếng trầu mà các bà thường hay ngồi nhai trước hiên nhà. Dân gian có câu tục ngữ "miếng trầu là đầu câu chuyện" là  biểu thị cho nét văn hóa ăn trầu có từ ngàn đời của dân tộc ta. Bạn có thấy quen thuộc không? Hình ảnh bà mình  vừa ngồi tám chuyện với hàng xóm với hàm răng đỏ ngoét do nhai trầu dường như đã in sâu vào tiềm thức của một bộ phận lớn người dân Việt Nam. Đó cũng là một phong tục không thể thiếu trong các lễ cưới hỏi, khi mà những miếng trầu được têm hình phượng đẹp mắt được xếp vào dàn tráp cưới hỏi. Những miếng trầu ấy gợi cho ta câu chuyện về tình vợ chồng son sắt, tình anh em keo sơn trong sự tích Trầu cau. Và trong quan niệm mới mẻ của mình, tác giả cũng đã khẳng định Đất Nước gắn với những miếng trầu ấy. Không những thế Đất Nước còn lớn lên cùng sự vất vả, đau thương cùng nhân dân trong chống giặc ngoại xâm. Đó là xương thịt của những người đi trước, là hình ảnh "cây tre" kiên cường, bất khuất mà Thánh Gióng đã dùng để đập tan quân thù xâm lược. Hình ảnh cây tre còn là đại diện cho sự ngay thẳng, cần cù,siêng năng, chịu thương chịu khó của người Việt. Quá trình trưởng thành của Đất Nước gắn với chiến tranh, cụm từ "lớn lên" nghĩa là truyền thống chống giặc kiên cường, bềnh bĩ. Và sau khi nhìn lại tất cả những giá trị ấy, giờ thì hãy cùng NKĐ trở lại chính căn nhà của mình qua hai câu thơ.

"Tóc mẹ bới sau đầu...
....."
Mở đầu là một nét đẹp tần tảo qua kiểu tóc bới sau đầu đầu của mẹ. Một kiểu tóc gọn gàng để thuận tiện trong việc làm việc và lao động của các bà các mẹ. Chi tiết đó thể hiện Đất Nước gân với vẻ đẹp của con người, gắn với vẻ đẹp cần cù và siêng năng trong lao động và sản xuất ở người phụ nữ Việt Nam. Có lẽ cha ta yêu mẹ ta cũng vì lẽ đó, tình yêu của họ cũng được gắn với Đất Nước bằng hình ảnh "gừng cay muối mặn". Muối và Gừng vốn là những gia vị quen thuộc trong căn bếp Việt, không những thế nó còn là những dược liệu hiệu quả mà "bình dân" trong nhiều phương thuốc dân gian. Một điểm đặc trưng của hai hình ảnh trên đó là năm tháng càng đi qua, gừng càng cay còn muối thì càng mặn. Vì lẽ đó nên hai hình ảnh này được xuất hiện trong những câu ca dao dân gian nói đến tình cảm vợ chồng mặn mà, son sắt ví như.
"Muối ba năm muối vẫn còn mặn, gừng chín tháng gừng hãy còn cay đôi ta nghĩa nặng tình dày,..."
tác giả cũng đã dùng hình ảnh gừng và muối để nói lên thứ tình yêu thủy chung và son sắt của cha mẹ ta. Đó là tình nghĩa thủy chung- một truyền thống cao quý của dân tộc Việt Nam. Không những thế Đất Nước của NKĐ còn nằm trong những thứ thân thuộc nhất trong chính căn nhà của chính ta.

"Cái kèo, cái cột thành tê
...."

Dân gian quan niệm rằng đặt tên con xấu mới dễ nuôi. Bắt nguồn từ quan niệm ấy, những cái tên đầy dân dã ra đời từ những thứ quen thuộc nhất trong ngôi nhà như cái kèo, cái cột,... Đó còn bắt nguồn từ truyền thống dựng nhà từ xa xưa của cha ông ta. Qua đó ta thấy được cảm nhận mới mẻ của tác giả về ĐN như được một lần nữa khẳng định rằng nó không ở đâu xa mà ở ngay bên cạnh, bên trong ngôi nhà mà chúng ta lớn lên, là những thứ quen thuộc nhất, gần gũi nhất. Đến cả từng hạt gạo ta ăn cũng chứa cả khái niệm ĐN. Hạt gạo được tạo ra qua quá trình lao động đầy vất vả qua hàng loạt các động từ được liệt kê "xay","giã",... cùng thành ngữ mang tính tăng tiến một nắng hai sương đã nhấn mạnh thêm sự vất vả cùng sự cần cù lao động của nhân dân. Đó là vẻ đẹp và là truyền thống cần cù trong lao động gắn liền với ĐN ở những con người Việt Nam. Và NKĐ tóm tắt lại tất cả bằng một tư tưởng duy nhất.
"Đất nước có từ ngày đó..."
Dấu "..." nằm ở cuối câu chính là biện pháp tu từ im lặng. Thể hiện rằng dẫu đã hết lời nhưng ý vẫn còn, vẫn nung nấu,vẫn sục sôi. Là một lời tóm tắt về Đất Nước, rằng nó được hình thành và gắn liền với văn hóa,lối sống,truyên thống, phong tục tập quán của con người Việt Nam. ĐN là những gì thân quen nhất, gần gũi nhất, nó gắn liền với ngôi nhà, với đời sống gia đình. Đất Nước được tác giả viết hoa như một tiếng gọi thiêng liêng, tôn kính lại gần gũi thiết tha, thể hiện thái độ trân trọng, kính yêu. Với sự thành công trong việc Vận dụng ca dao dân ca một cách sáng tạo, có sự kết hợp hài hòa giữa cảm xúc và suy nghĩ trữ tình, chính trị rất độc đáo, thể thơ tự do phù hợp với tình cảm cùng sự kết hợp của nhiều biện pháp tu từ, NKĐ đã thành công tạo nên một Đất Nước vô cùng mới mẻ và thân thuộc đối với độc giả.

Qua đoạn trích, ta thấy Đất Nước xứng đáng là một dấu son tươi sáng trong vô vàn những dấu son quý giá trong nền văn học Việt Nam. Sau khi đọc xong đoạn trích, em đã tự nhận thức rõ hơn về trách nhiệm và nghĩa vụ của mình đối với ĐN. Đó là cố gắng trau dồi và phát triển, tiếp nối và giữ gìn truyền thống ông cha và phải biết cống hiến để xây dựng tổ quốc thêm giàu mạnh.