HƯƠNG VII

TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ VĂN HÓA, ĐẠO ĐỨC VÀ

XÂY DỰNG CON NGƯỜI MỚI

A. Mục đích, yêu cầu

- Mục đích:

Nghiên cứu làm rơ những nội dung trong tư tưởng Hồ Chí Minh về văn hóa, đạo đức và xây dựng con người mới, từ đó thấy được giá trị to lớn và cần thiết học tập tư tưởng Hồ Chí Minh

- Yêu cầu: Người học cần nắm vững nội dung các vấn đề sau:

+ Tư tưởng Hồ Chí Minh về văn hóa, đạo đức và  xây dựng con người mới

+ Nghiên cứu chuyên đề tư tưởng Hồ Chí Minh văn hóa, đạo đức và xây dựng con người mơi cần đứng vững trên lập trường và quan điểm mác xít, đường lối chỉ đạo của Đảng ta

+ Sinh viên cần nghiên cứu tài liệu trước khi lên lớp

B. Cấu trúc chương:  gồm 4 phần

I. Tư tưởng Hồ Chí Minh về văn hóa

II. Tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh

III. Tư tưởng Hồ Chí Minh về xây dựng con người mới

Kết luận

C.   Thời gian giảng: 5 tiết

D.   Phương pháp:

-         Phương pháp chủ yếu: thuyết tŕnh, phát vấn

-         Ngoài ra c̣n sử dụng các phương pháp khác như: thảo luận, xêmina, so sánh, lôgíc,…

E. Tài liệu học tập: (dành cho người học)

1. Giáo tŕnh của Bộ giáo dục và đào tạo biên soạn, HN, 2009

2.  Sách tham khảo:

2.1.  Giáo tŕnh Tư tưởng Hồ Chí Minh Hội đồng chỉ đạo biên soạn TW

2.2. Nguyễn Thế Thắng, T́m hiểu tư tưởng đạo đức cách mạng Hồ Chí Minh, Nxb. Lao động, H, 2002

2.3. Bùi Đ́nh Phong, Đỉnh cao tư tưởng Hồ Chí Minh về văn hoá, Nxb. Lao động, H, 2001

2.4.  Hoàng Trang - Phạm Ngọc Anh, Tư tưởng nhân văn Hồ Chí Minh với việc giáo dục đội ngũ cán bộ, Đảng viên hiện nay, Nxb. CTQG, H, 2008

2.5. Ngoài ra, nếu có điều kiện có thể nghiên cứu nguồn tài liệu gốc: Hồ Chí Minh Toàn tập (12 tập); T́m hiểu các bài viết được đăng tải trên các tạp chí chuyên ngành…

CHƯƠNG VII

TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ VĂN HÓA, ĐẠO ĐỨC VÀ

XÂY DỰNG CON NGƯỜI MỚI

I. TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ VĂN HÓA

1. Khái niệm văn hóa theo tư tưởng Hồ Chí Minh

a. Định nghĩa về văn hóa

- Văn hóa là một khái niệm rộng, đă có hàng trăm định nghĩa khác nhau về văn hóa. Tuy nhiên, vẫn có một điểm chung được mọi người thừa nhận: Văn hóa là một hệ thống các giá trị về vật chất và tinh thần do con người sáng tạo ra trong quá tŕnh lịch sử ( Song Thành: Hồ Chí Minh nhà Tư tưởng lỗi lạc, HN, 2005)

- Năm 1943, Hồ Chí Minh đă nêu lên định nghĩa về văn hóa:

“V́ lẽ sinh tồn cũng như mục đích của cuộc sống, loài người mới sáng tạo và phát minh ra ngôn ngữ, chữ viết, đạo đức, pháp luật, khoa học, tôn giáo, văn hoá, nghệ thuật, những công cụ cho sinh hoạt hàng ngày về mặc, ăn, ở và các phương thức sử dụng. Toàn bộ những sáng tạo và phát minh đó tức là văn hoá. Văn hoá là tổng hợp của mọi phương thức sinh hoạt cùng với biểu hiện của nó mà loài người đă sản sinh ra nhằm thích ứng những nhu cầu đời sống và đ̣i hỏi của sự sinh tồn.”(tập 3, tr.431)

- Với định nghĩa này, Hồ Chí Minh đă khác phục được tính phiến diện trong quan niệm về văn hóa trong lịch sử  và hiện tại:

+ Văn hóa không chỉ là một hiện tượng tinh thần tách rời đời sống vật chất mà bao gồm toàn bộ những giá trị vật chất và tinh thần do con người sáng tạo ra trong quá tŕnh lịch sử

+ Văn hóa cũng không chỉ thu hẹp trong lĩnh vực văn học – nghệ thuật mà văn hóa bao trùm lên toàn bộ các lĩnh vực của đời sống xă hội

+ Văn hóa cũng không phải chỉ thu hẹp trong lĩnh vực giáo dục, không chỉ phản ánh tŕnh độ học vấn của một người, mà là thước đo tŕnh độ phát triển của toàn xă hội: về sản xuất, khoa học - kỹ thuật, chính trị, tôn giáo, văn học – nghệ thuật, đạo đức, lối sống, phong tục tập quán,…

b. Quan điểm về xây dựng một nền văn hóa mới

Cùng với định nghĩa về văn hóa, Hồ Chí Minh đă đưa ra 5 điểm lớn định hướng cho việc xây dựng nền văn hóa dân tộc:

“1. Xây dựng tâm lư: tinh thần độc lập tự cường

2. Xây dựng lư luận: biết hy sinh ḿnh, làm lợi cho quần chúng

3. Xây dựng xă hội: mọi sự nghiệp có lien quan đến phúc lợi của nhân dân trong xă hội

4. Xây dựng chính trị: dân quyền

5. Xây dựng kinh tế” (tập 3, tr.431)

Có thể thấy: từ rất sớm, Hồ Chí Minh đă quan tâm tới văn hóa trong đời sống xă hội. Ta hiểu v́ sao ngay sau khi giành được độc lập, Người  đă đưa văn hóa vào chiến lược phát triển đất nước.

2. Quan điểm của Hồ Chí Minh về các vấn đề chung của văn hóa

a. Quan điểm về vị trí, vai tṛ của văn hoá trong đời sống xă hội

- Một là, văn hoá là đời sống tinh thần của xă hội, là thuộc về kiến trúc thượng tầng,

Hồ Chí Minh xác định: văn hoá có mối quan hệ mật thiết với kinh tế, chính trị, xă hội, tạo thành bốn vấn đề chủ yếu của đời sống xă hội và văn hoá, quan trọng ngang kinh tế, chính trị, xă hội

+ Trong quan hệ với chính trị, xă hội

-> Chính trị, xă hội có được giải phóng th́ văn hoá mới được giải phóng. Chính trị giải phóng mở đường cho văn hoá phát triển. Người nói: “Xă hội thế nào, văn nghệ thế ấy… Dưới chế độ thực dân và phong kiến, nhân dân ta bị nô lệ,  th́ văn nghệ cũng bị nô lệ, bị tồi tàn, không thể phát triển được”.

-> Theo Hồ Chí Minh, phải tiến hành cách mạng chính trị trước mà cụ thể ở Việt Nam là tiến hành cách mạng giải phóng dân tộc để giành chính quyền, giải phóng chính trị, giải phóng xă hội, từ đó giải phóng văn hoá, mở đường cho văn hoá phát triển. (Quan điểm này của Người đă được thực tiễn cách mạng tháng 8/1945 chứng minh là hoàn toàn đúng đắn)

+ Trong quan hệ với kinh tế

Xây dựng kinh tế để tạo điều kiện cho việc xây dựng và phát triển văn hoá. Người chỉ rơ: Kinh tế thuộc về cơ sở hạ tầng, là nền tảng của việc xây dựng văn hoá, xây dựng kiến trúc thượng tầng. Người cho rằng “Cơ sở hạ tầng xă hội có kiến thiết rồi, văn hoá mới kiến thiết được và có đủ điều kiện phát triển được”. Như vậy, vấn đề đặt ra là kinh tế phải đi trước một bước.

- Hai là, Văn hoá không thể đứng ngoài mà phải ở trong kinh tế và chính trị. Văn hoá phải phục vụ nhiệm vụ chính trị, thúc đẩy xây dựng và phát triển kinh tế.

 Hồ Chí Minh chỉ rơ “Kinh tế có kiến thiết rồi, văn hoá mới kiến thiết được”, nhưng điều đó không có nghĩa là văn hoá “thụ động” chờ cho kinh tế phát triển xong rồi mới đến lượt ḿnh phát triển. Văn hoá có tính tích cực, chủ động, đóng vai tṛ to lớn, thúc đẩy kinh tế và chính trị phát triển như một động lực.

“Tŕnh độ văn hóa của nhân dân nâng cao sẽ giúp cho chúng ta đẩy mạnh công cuộc khôi phục kinh tế, phát triển dân chủ. Nâng cao tŕnh độ văn hóa của nhân dân cũng là một việc cần thiết để xây dựng nước ta thành một nước ḥa b́nh, thống nhất, độc lập, dân chủ và giàu mạnh” (tập 8, tr.281)

+ Văn hoá phải ở trong kinh tế và chính trị

-> Văn hoá ở trong chính trị tức văn hoá phải tham gia vào nhiệm vụ chính trị, tham gia cách mạng, kháng chiến và xây dựng chủ nghĩa xă hội. Hồ Chí Minh nêu rơ: “Văn hoá hoá kháng chiến, kháng chiến hoá văn hoá”, hoặc đường lối “kháng chiến toàn diện”, thi đua trên mọi lĩnh vực… là với ư nghĩa như vậy.

-> Văn hoá ở trong kinh tế, tức là văn hoá phải phục vụ, thúc đẩy việc xây dựng và phát triển kinh tế.

+ Kinh tế và chính trị cũng phải có tính văn hóa

Văn hoá ở trong kinh tế và chính trị, cũng có nghĩa là chính trị và kinh tế phải có “tính văn hoá”. Đây là một đ̣i hỏi chính đáng của văn hoá hiện đại. Làm chính trị, làm kinh tế phải có văn hoá…

Trong kháng chiến chống thực dân Pháp, Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh đă đề ra khẩu hiệu “kháng chiến hóa văn hóa, văn hóa hóa kháng chiến”. cũng là theo tinh thần ấy. Ngày nay, đi vào xây dựng chủ nghĩa xă hội, Đảng ta cũng đ̣i hỏi văn hóa phải thâm nhập sâu vào kinh tế và chính trị. Hiện nay, chúng ta đang nói đến văn hóa kinh doanh, văn hóa tiếp thị, văn hóa chính trị, văn hóa lănh đạo,v.v…đều theo nghĩa ấy.

Từ đó, Hồ Chí Minh đ̣i hỏi: “trong công cuộc kiến thiết nước nhà, có 4 vấn đề phải chú ư đến, cùng phải coi trọng ngang nhau: chính trị, kinh tế, xă hội, văn hóa” (Báo cứu quốc, số ra ngày 8-10-1945). Trong mối quan hệ giữa văn hóa với phát triển chúng ta cần phải quán triệt đầy đủ quan điểm nay. Năm 1988, mở đầu “Thập kỷ thế giới phát triển văn hóa”, Tổng giám độc UNESCO đă phát biểu: “Văn hóa và phát triển là hai mặt gắn liền với nhau…Hễ nước nào tự đặt mục tiêu phát triển mà tách ṛi môi trường văn hóa th́ sẽ xẩy ra những mất cân đối nghiêm trọng cả về mặt kinh tế lẫn văn hóa và tiềm năng sáng tạo của nước ấy sẽ bị suy yếu nhiều”… “Văn hóa cần coi ḿnh là nguồn cổ vũ trực tiếp cho phát triển và ngược lại, phát triển cần thiết nhận văn hóa giữ vị trí trung tâm, một vai tṛ điều tiết xă hội” (Tạp chí Thông tin UNESCO, tháng 11 -1988, tr.5)

Hơn nửa thế kỷ đă trôi qua, tư tưởng đó cảu Hồ Chí Minh đă được thực tế chứng minh là sáng suốt. Đại hội VIII, Đảng ta cũng khẳng định: “Văn hóa là nền tảng tinh thần của xă hội, vừa là mục tiêu, vừa là động lực thúc đẩy sự phát triển kinh tế, xă hội”

b. Quan điểm về tính chất của nền văn hóa

Trong Đề cương văn hóa phát biểu năm 1943, lần đầu tiên Đảng nêu lên ba tính chất

Của cuộc vận động xây dựng nền văn hóa mới: dân tộc, khoa học, đại chúng.

Sau khi nước Việt Nam Dân chủ cộng ḥa ra đời, Chủ tịch Hồ Chí Minh đă nhiều lần nhắc lại ba tính chất này. Ngày 7/9/1945, khi tiếp các đại biểu của Uỷ ban văn hoá lâm thời các Bộ, Hồ Chí Minh nói: “Tôi mong rằng các ngài trong giới văn hoá nhận thấy rơ nhiệm vụ của các ngài trong lúc này là củng cố nền độc lập của Việt Nam, sửa soạn gây dựng cho đất nước một nền văn hoá mới. Bổn phận của các ngài là lănh đạo tư tưởng quốc dân, đấu tranh cho độc lập và kiến thiết một nền văn hoá mới. Cái văn hoá mới này cần phải có tính khoa học, tính đại chúng th́ mới thuận với trào lưu tiến hoá của tư tưởng hiện đại. Nay nước ta có độc lập, tinh thần được giải phóng cần phải có một nền văn hoá hợp với khoa học và hợp với cả nguyện vọng của nhân dân”

Trong báo cáo chính trị đọc tại Đại hội II  (1951), Người khẳng định phải “Xây dựng một nền văn hóa Việt Nam có tính chất dân tộc, khoa học, đại chúng” (tập 6, tr.173)

Ba tính chất của nền văn hóa mới do Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh nêu lên đă trở thành tư tưởng chỉ đạo và định hướng phấn đấu của các nhà văn hóa – nghệ thật phấn đấu gần 2/3 thế kỷ qua.

* Tính dân tộc của văn hóa

- Văn hóa dân tộc phải có đặc điểm, bản sắc riêng

Văn hóa là cái “cốt”, cái tinh túy bên trong đặc trưng của nền văn hoá dân tộc. Nó phân biệt, không nhầm lẫn với văn hoá của các dân tộc khác. “Cốt cách dân tộc phải “nhất thành bất biến”. Trong diễn văn khai mạc Hội nghị văn hóa toàn quốc năm 1946, Hồ Chí Minh nhấn mạnh phải “trau dồi cho văn hóa văn nghệ có tinh thần thuần túy Việt Nam”, phải “lột cho hết tinh thần dân tộc”. “Nếu dân tộc hóa phát triển đến cực điểm th́ tức là đến chỗ thế giới hóa nó, v́ lúc bấy giờ văn hóa thế giới sẽ phải chú ư đến văn hóa của ḿnh và văn hóa của ḿnh sẽ chiếm được địa vị ngang với các nền văn hóa thế giới” (Báo cứu quốc, số ra ngày 9-10-1945)

- Tính dân tộc của văn hóa được biểu hiện:

+ Ở chủ nghĩa yêu nước và tinh thần độc lập, tự cường của dân tộc. Văn hóa phải thể hiện ở nội dung tuyên truyền cho “lư tưởng tự chủ, độc lập, tự do” và tinh thần “v́ nước quên ḿnh”

+ Tính dân tộc của văn hóa đ̣i hỏi phải thể hiện được cốt cách và tâm hồn con người Việt Nam, đó là truyền thống yêu nước, cần cù, dũng cảm, đoàn kết, thương người,…tóm lại là tất cả những ǵ cao đẹp nhất trong tâm hồn và tính cách Việt Nam đă được hun đúc qua hang ngàn năm lịch sử dựng nước và giữ nước

Muốn thực hiện được yêu cầu này, Người đ̣i hỏi các nhà văn hóa – văn nghệ phải đi sâu vào quần chúng nhân dân. Có như vậy mới phát hiện, mô tả được chiều sâu của tính cách và tâm hồn quần chúng. Người yêu cầu phải học lịch sử và hiểu truyền thống dân tộc, truyền thống văn hóa – nghệ thuật. Người căn dặn văn nghệ sĩ: “Nghệ thuật của ông cha hay lắm, tốt lắm, cố gắng mà giữ ǵn”, “Làm công tác văn nghệ mà không t́m hiểu sâu vốn của dân tộc th́ không làm được đâu”

+ Tính dân tộc của văn hóa c̣n được thể hiện ở h́nh thức và phương diện diễn đạt. Mỗi dân tộc có nếp cảm, nếp nghĩ riêng, có h́nh thức diễn đạt riêng đi thẳng vào long người, lay động sâu xa tâm hồn họ. Người nhắc nhở: “Nhân dân ta có truyền thống kể chuyện ngắn gọn và có duyên. Cácchus phải học cách kể chuyện của nhân dân” (tập 12, tr.553)

Về mặt ngôn ngữ, Người căn dặn: “Tiếng nói là một thứ của cả rất quư báu của dân tộc, chúng ta phải giữ ǵn lấy nó, chớ để bệnh nói chữ lấn át nó đi”

Quan điểm của Hồ Chí Minh về tính dân tộc của văn hóa, rất toàn diện và sâu sắc, từ nội dung đến h́nh thức diễn đạt. Bản thân Người là nhà văn hóa kiệt xuất, là biểu tượng cao đẹp của bản sắc, tính cách, tâm hồn dân tộc, là tấm gương cho các nhà văn hóa – văn nghệ noi theo

* Tính khoa học của văn hóa

- Tính khoa học của nền văn hóa mới thể hiện ở tính hiện đại, tiên tiến, thuận với trào lưu tiến hoá của tư tưởng hiện đại: hoà b́nh, độc lập, dân tộc, dân chủ và tiến bộ xă hội.

+ Để đảm bảo tính khoa học của văn hóa ḍi hỏi đội ngũ những người làm công tác văn hoá: có trí tuệ, hiểu biết khoa học tiên tiến, có lư luận và xây dựng được một chiến lược văn hoá…

+ Tính khoa học của nền văn hóa đ̣i hỏi phải đấu tranh chống lại những ǵ trái với khao học, phản tiến bộ; phải truyền bá tư tưởng triết học mácxít, chống chủ nghĩa duy tâm, thần bí, mê tín dị đoan

- Phải kế thừa truyền thống tốt đẹp của dân tộc, đồng thời tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại

Để làm tốt được điều này, Người nhắc nhở ngành văn hóa: trong việc khôi phục vốn cũ, “chỉ nên khôi phục cái tốt, cái ǵ không tốt th́ phải loại dần ra”, không được “khôi phục cả đồng bóng, rước sách thần thánh”. Phải tiếp thu những tinh hoa văn hóa của nhân loại, bổ sung làm phong phú thêm đời sống văn hóa của dân tộc

Người cũng yêu cầu ngành giáo dục phải: “dạy cho các cháu thiếu niên về khoa học, kỹ thuật, làm cho các cháu ngay từ thủa nhỏ đă biết yêu khoa học để mai sau các cháu  trở thành những người có thói quen sinh hoạt, làm việc theo khoa học” (tập 11, tr.80)

Hồ Chí Minh đă viết tác phẩm Đời sống mới, Sửa đổi lối làm việc, nhằm tổ chức lại các quan hệ văn hóa từ trong một nhà, một làng, một trường học đến một cơ quan, đơn vị bộ đội,…sao cho việc làm, ăn, ở, học tập, lao động,…phải tuân theo đời sống mới, bài trừ các phong tục, tập quán cổ hủ, làm cho nếp sống xă hội ngày một tiến bộ hơn, hợp với khoa học và văn minh

* Tính đại chúng của văn hóa

- Tính đại chúng của nền văn hóa được thể hiện ở chỗ nền văn hóa ấy phải phục vụ nhân dân  và do nhân dân xây dựng nên. Hồ Chí Minh đặt vấn đề: Văn hóa phục vụ ai? Và Người khẳng định dứt khoát: văn hóa phải pục vụ đại đa số nhân dân, phải hướng về đại chúng, phải phản ánh được tâm tư, nguyện vọng, ư chí của nhân dân. Người thường xuyên nhắc nhở người cầm bút: “Phải đặt câu hỏi: Viết cho ai?

– Viết cho đại đa số công – nông – binh

Viết để làm ǵ?

- Để giáo dục, giải thích, cổ động, phê b́nh

- Để phục vụ quần chúng

Tại Hội nghị những người tích cực làm công tác văn hóa quần chúng (2-1960), Người nói: “Văn hóa phải thiết thực phục vụ nhân dân, góp phần vào việc nâng cao đời sống vui tươi, lành mạnh của quần chúng”.

- Văn hóa là tŕnh độ phát triển của con người, do con người làm ra, nó phải trở về phục vụ con người. Chủ tịch Hồ Chí Minh đă đấu tranh giải phóng dân tộc để đem lại tự do, ấm no, hạnh phúc cho nhân dân, trong đó có văn hóa. Đó là tính nhất quán trong sự nghiệp cách mạng của Người

c. Quan điểm về chức năng của văn hóa

- Bồi dưỡng tư tưởng đúng đắn và t́nh cảm cao đẹp cho con người – Đây là chức năng cao quư nhất của văn hóa

+ Bồi dưỡng tư tưởng đúng đắn

Văn hoá thuộc đời sống tinh thần của xă hội. Tư tưởng và t́nh cảm là vấn đề chủ yếu nhất của đời sống tinh thần của xă hội. V́ vậy, theo Hồ Chí Minh, văn hoá phải thấm sâu vào tâm lư quốc dân để thực hiện chức năng hàng đầu là bồi dưỡng, nâng cao tư tưởng đúng đắn và t́nh cảm cao đẹp cho con người, đồng thời loại bỏ những tư tưởng sai lầm, t́nh cảm thấp hèn có thể có trong tư tưởng, t́nh cảm mỗi người

+ Bồi dưỡng lư tưởng cho một Đảng, một dân tộc

Đối với nhân dân Việt Nam, lư tưởng đó là độc lập dân tộc gắn liền chủ nghĩa xă hội, thực hiện nhiệm vụ giải phóng dân tộc, giải phóng giai cấp, giải phóng con người. Một khi con người đă phai nhạt lư tưởng độc lập dân tộc và chủ nghĩa xă hội th́ không c̣n ư nghĩa ǵ đối với cuộc sống cách mạng.

Văn hóa phải “làm cho mọi người đều có lư tưởng, tự chủ, độc lập, tự do” và “có tinh thần v́ nước quên ḿnh, v́ lợi ích chung mà quên lợi ích riêng”

+ Bồi dưỡng t́nh cảm lớn

Hồ Chí Minh yêu cầu: phải đi sâu vào tâm lư quốc dân để xây dựng những t́nh cảm lớn như: ḷng yêu nước, thương yêu con người, đề cao cái chân, thiện, mỹ… sống thẳng thắn, thuỷ chung, ghét thói hư tật xấu, căm thù mọi thứ giặc nội xâm (quan liêu, lăng phí, tham ô…)

T́nh cảm đó được thể hiện trong nhiều mối quan hệ tốt đẹp: gia đ́nh, quê hương; với bạn bè, an hem, đồng chí…

Văn hoá c̣n góp phần xây đắp niềm tin cho con người, tin ở bản chất khoa học và cách mạng của chủ nghĩa Mác - Lênin, tin vào nhân dân, tin vào tiền đồ của cách mạng.

- Mở rộng hiểu biết, nâng cao dân trí

+ Dân trí là tŕnh độ hiểu biết, vốn kiến thức của người dân

Nâng cao dân trí phải biết bắt đầu từ chỗ biết đọc, biết viết để có hiểu biết các lĩnh vực khác của đời sống xă hội, như: kinh tế, chính trị, lịch sử, khoa học – kỹ thuật, thực tiễn lịch sử Việt Nam và thế giới…Nâng cao dân trí chỉ có thể thực hiện được khi chính trị được giải phóng. Bác nêu rơ: “Một dân tộc dốt là một dân tộc yếu” (tập4, tr.8)

“Chúng ta có nhiệm vụ cấp bách là phải giáo dục lại nhân dân chúng ta. Chúng ta phải làm cho dân tộc chúng ta trở nên một dân tộc dũng cảm, yêu nước, yêu lao động, một dân tộc xứng đáng với nước Việt Nam độc lập” (t.4, tr.8)

+ Văn hóa có chức năng nâng cao tŕnh độ dân trí nhằm đáp ứng với sự nghiệp xây dựng và bảo vệ đất nước, đặc biệt là trong giai đoạn cách mạng mới:

“biến một nước dốt nát, cực khổ thành một nước văn hóa cao và đời sống vui tươi hạnh phúc” (tập 8, tr. 494). Đó cũng mục tiêu “dân giàu, nước mạnh, xă hội công bằng, dân chủ, văn minh” mà Đảng đă vạch ra trong công cuộc đổi mới hiện nay.

- Bồi dưỡng những phẩm chất tốt đẹp, những phong cách, lối sống lành mạnh, luôn hướng con người vươn tới cái chân, thiện, mỹ, không ngừng hoàn thiện bản thân

Quan điểm này được thể hiện rơ trong tác phẩm “Đường cách mệnh”, “Sửa đổi lối làm việc”, “Đời sống mới”, “Nâng cao đạo đức cách mạng”,…và thể hiện ngay trong cuộc đời hoạt động cách mạng của Chủ tịch Hồ Chí Minh

+ Về những phẩm chất cần có của mỗi người trong xă hội

 Hồ Chí Minh thường nêu cao những phẩm chất chủ yếu sau: Trung với nước, hiếu với dân; Hết ḷng yêu thương con người; Cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư; tinh thần quốc tế trong sáng…

+ Về phong cách sống

Người chú trọng tới đức tính khiêm tốn, giản dị, thật thà, dũng cảm; nói đi đôi với làm, gương mẫu về đạo đức; tin yêu, đoàn kết với mọi người; nghiêm minh với bản thân, bao dung, độ lượng với người khác

+ Hồ Chí Minh cũng chỉ rơ, muốn có được những phẩm chất và phong cách đó, tự bản thân con người rèn luyện chưa đủ, mà hoạt động văn hoá đóng chức năng rất quan trọng.

-> Văn hoá phải tham gia chống được tham nhũng, lười biếng, phù hoa, xa xỉ, chống sự lạm dụng quyền lực, tham quyền cố vị dẫn tơới sự tha hoá con người.

-> Văn hoá giúp cho con người phân biệt được cái tốt với cái xấu, cái lạc hậu và cái tiến bộ… -> Từ đó hướng con người tới cái chân, thiện, mỹ

3. Quan điểm của Hồ Chí Minh về một số lĩnh vực chính của văn hoá

a.     Quan điểm của Hồ Chí Minh về văn hoá giáo dục

- Hồ Chí Minh phê phán nền giáo dục phong kiến

Nền giáo dục phong kiến là nền giáo dục từ chương, kinh viện xa thực tế, không quan tâm đến thực nghiệm, coi kinh sách thánh hiến là đỉnh cao tri thức. Mẫu người của nền giáo dục phong kiến là kẻ sĩ, người quân tử, là bậc trượng phu, hoàn toàn khác với kẻ b́nh dân. Phụ nữ bị tước quyền học vấn

- Hồ Chí Minh tố cáo nền giáo dục thực dân

Nền giáo dục thực dân là nền giáo dục ngu dân không phải là để mở mang dân trí, trái lại chỉ làm cho họ đần độn thêm. Đó là một nền giáo dục đồi bại, xảo trá, nguy hiểm hơn cả sự dốt nát. Nó “chỉ dạy cho họ một ḷng “trung thực” giả dối, chỉ dạy cho họ biết sung bái những kẻ mạnh hơn ḿnh, chỉ giáo dục cho họ thái độ thờ ơ với xă hội, xa dời đời sống xă hội và đấu trnh của nhân dân. Mục đích của nền giáo dục đó là đào tạo những người phục vụ cho chính quyền thực dân

- Xây dựng nền giáo dục của nước Việt Nam mới

Hồ Chí Minh cho rằng, việc xây dựng một nền giáo dục mới của Việt Nam là nhiệm vụ cấp bách, có ư nghĩa chiến lược, cơ bản, lâu dài. Nền giáo dục đó sẽ “làm cho dân tộc chúng ta trở nên một dân tộc dũng cảm, yêu nước, yêu lao động, một dân tộc xứng đáng với nước Việt Nam độc lập” (tập 4, tr. 8)

- Những quan điểm của Hồ Chí Minh về văn hóa giáo dục tập trung ở những điểm sau đây:

+ Mục tiêu của văn hóa giáo dục là thực hiện cả ba chức năng của văn hóa bằng giáo dục (bằng dạy và học)

Giáo dục để mở mang dân trí, nâng cao kiến thức, bồi dưỡng tư tưởng đúng đắn, t́nh cảm cao đẹp, những phẩm chất trong sáng và phong cách lành mạnh cho nhân dân

-> Đó là đào tạo ra những con người vừa có đức vừa có tài, học để làm việc, làm người, làm cán bộ

-> Đó là “cải tạo trí thức cũ”, “đào tạo trí thức mới”, thực hiện “công nông trí thức hóa”, “trí thức công nông hóa”. Xây dựng đội ngũ trí thức ngày càng đông đảo và có tŕnh độ ngày càng cao.

Nền văn hóa giáo dục c̣n phải đào tạo những lớp người kế cận sự nghiệp cách mạng, xây dựng đất nước giàu mạnh và văn minh để theo kịp các nước khác trên hoàn cầu, “sánh vai cùng các cường quốc năm châu”, tinh thần ấy được cô đọng trong câu nói của Bác: “v́ lợi ích mười năm th́ phải trồng cây, v́ lợi ích trăm năm th́ phải trồng người”